Araşdırmaçı yazar Dr. Adem ERGÜL: HƏR KƏS QƏLBİ QƏDƏR İNSANDIR!

    PDF faylını alÇapE-poçt

      Share

      İrfan: Seminarlarınızda və yazılarınızda tez-tez qəlb məfhumu üzərində durur, “qəlbi həyat” deyimini gündəmə gətirirsiniz. İnsan üçün qəlb nə məna kəsb edir?

      Dr. Adem Ergül: Doğrusu, insanın hər bir üzvü əhəmiyyət daşıyır. Göz, qulaq, dil, əl, ayaq... hamısı önəmlidir. Rəbbimizin heç bir nemətini kiçik görə bilmərik. Hər bir nemət bizim üçün əzizdir. Və bunların hər biri üçün şükür borcumuz var. Bir də qəlbimiz var. Qəlb kəlməsi, əslində, ərəbcə bir kəlmədir. Bir çox mənaları var. Əsas olaraq bir şeyin özəyini, mərkəzini ifadə edir. Söhbət insan qəlbindən gedirsə, insanın “mən” deyərkən ifadə etmək istədiyi o həqiqətin özəyinə biz qəlb deyirik. Qəlbin bir maddi tərəfi var, sol tərəfimizdə yerləşən bir ət parçasıdır ki, bütün vücudu qan ilə təmin edərək bədəni diri tutur. Ürək işləməsə, vücud qidalana bilmir, xəstələnir, həyat sona çatır. Bir yerə qan getməsə, orada qanqren xəstəliyi baş göstərir, həmin hissəni kəsmək məcburiyyəti yaranır. İnsanın maddi vücudunun ayaqda qala bilməsi üçün ürək dediyimiz ət parçası nə qədər mühümdürsə, insanın öz həqiqəti dediyimiz intellektual əhatəsi, mühiti, duyğuları, “mən” dediyimiz zaman nəzərdə tutduğumuz hər şeyimiz, cəsədimizə məna verən, bizi insan edən və vəfat etdiyimiz zaman da bizdən geriyə qalacaq olan o həqiqətimizin mərkəz nüvəsinə də qəlb deyirik. Alimlərimiz buna mənəvi qəlb deyirlər. Əsasən, Qurani-Kərimdə və Həzrət Peyğəmbərin sünnəsində nəzərdə tutulan da mənəvi qəlbdir.

      Mənəvi qəlbin maddi qəlblə necə bir əlaqəsi var? Alimlərimiz deyirlər ki, bunu biz tam olaraq dərk edə bilmirik. Amma var olduğu açıqdır. Qurani-Kərimdə Uca Rəbbimiz qiyamət günündə insana fayda verəcək olanın “qəlbi-səlim” olduğuna diqqət çəkir. Yəni arınmış, tər-təmiz, Haqqa təslim olmuş saf bir qəlb. Allah qatında insanın üzünü ağardacaq olan bu qəlbdir. Həzrət İbrahim əleyhissalamın duası var: “Allahım, mənə diriliş günündə peşmançılıq vermə. Mal və övladın fayda vermədiyi, yalnız qəlbi-səlim ilə gələnlərin fayda görəcəyi o gün  məni utandırma”. Elə isə bunu deyə bilərik ki, Allahın bəhs etdiyi qəlb bizi Rəbbin hüzurunda utandıracaq və ya üzüağ çıxardacaq olan daxili həqiqətimizdir. Həzrət Mövlana belə buyurur: “Allah sənin içinə bir cövhər qoyub. Onu göyə də verməyib, yerə də. Bu cövhər qəlbdir. Ağacın içi, özəyi quruyubsa, istərsən dibinə min çaydan su axıt, nə fayda?”. İnsanın iç aləmini diri saxlayan o mənəvi cövhərin adına biz “qəlb” deyirik. Qəlb əslində elə insanın özüdür, nüvəsidir. Ərəblər qəlbi ifadə etmək üçün “lüb” kəlməsindən də istifadə edirlər.  Lüb – özək deməkdir, toxum deməkdir. Məsələn, qozun ləpəsinə “lüb” deyirlər. Ləpəsi çürüyən qoz necə ki, “çürük” adlanır, insanın da ürəyi – qəlbi xarab olanda, kiflənəndə o da çürük qozdan fərqsiz olur. Belə xülasə edə bilərik: “qəlbin qədər insansan”.

       

      - Çox gözəl ifadə etdiniz, yəni insanın həm maddi, həm də mənəvi dünyasının mərkəzi qəlbdir. Həkimlər adətən bədən və ürək sağlığımız üçün bir çox müalicə və metodlar məsləhət görürlər. Bəs mənəvi olaraq qəlbimizin sağlam qala bilməsi, hüzur içində ola bilməsi üçün nələrə diqqət etməliyik?

      - Əslində bu sualın cavabı elə sualın içində gizlidir. Mənəvi qəlbimiz üçün də, eynilə maddi qəlbimiz kimi, əvvəla qorunma tələb olunur, sonra isə onu bəsləmək, sağlam saxlamaq üçün qidalandırmaq lazımdır. Mərhəmətli olan Rəbbimiz ən şərəfli varlıq olaraq yaratdığı insanın o ən şərəfli üzvünə, yəni qəlbinə əhəmiyyət verməsini istəyir. Hər şeydən əvvəl insanın “mənim belə bir mənəvi qəlbim var” deyərək oraya əhəmiyyət verməsi birinci addımdır. Bir insan öz səhhətinin qeydinə qalmazsa, əlbəttə, qısa bir müddət sonra səhhətini itirər. Uca Rəbbimiz hər bir insana başlanğıcda saf, təmiz bir qəlb verir. Heç kimə kirli qəlb verilmir. Bütün qəlblər əslində həqiqəti qəbul edəcək qabiliyyətdə yaradılır. Amma insanın yetişdiyi mühitdən asılı olaraq bəzən qəlblərin üstünə həqiqət gözünü bağlayan örtük atılır, batil fikirləri həqiqət qəbul edərək onlara ilişib qalırsan. Həqiqət yolunu bağladığınız üçün həqiqət ora girə bilmir. Bu baxımdan iman, əslində, bizim öz həqiqətimiz olan qəlbimizə açılan ilk yol, birinci pəncərədir. Buna görə də Uca Rəbbimiz buyurur: “Kimin ki sadrını (sinəsini, qəlbini) imana açdıq, o, Rəbbinin verdiyi nur üzrədir”. Yəni artıq ona bir pəncərə açılmış olur, könlünə işıq düşür. “Günəşin girmədiyi yerə həkim girər”, - deyə bir zərbi-məsəl var. Mənəvi qəlb də belədir. Əgər ora ilahi işıq düşmürsə, o qəlb xəstələnməyə, müalicə olunmazsa da ölməyə məhkumdur. İlk pəncərə imandır dedik. Oradan işıq nə qədər güclü gələrsə, içi o qədər aydınlanar. Allahla əlaqə nə qədər güclü olarsa, qəlb bir o qədər canlı olar. Bədənimizin əsli torpaqdır. Torpaqdan yaradılmışıq və torpaqdan çıxan məhsullarla qidalanırıq. Əks halda zəifləyər, xəstələnərik. Bizim ruhi tərəfimiz, məna dünyamız isə “ona ruhumdan üfürdüm” ayəsində deyildiyi kimi ilahi mənşəlidir. Elə isə qəlbimizin qidalanması Allahla qurulan əlaqəmiz nisbətindədir. Qurani-Kərimdə qəlblərin ancaq Allahın zikri ilə aram tapacağı, Allahın xatırlanması ilə qidalana biləcəyi ifadə edilir. Bütün qəlblər ancaq Allah ilə doyurula bilər, Allah ilə aydınlanar. İman bunun başlanğıcıdır.

      Sonra İslamın əhkamı gəlir. Hər bir hökm qəlbimizdəki bir məsaməni, bir guşəni açar. Bir ayeyi-kərimədə belə buyurulur: “Kim mənim zikrimdən üz çevirsə, güzəranı daralar. Biz onu qiyamət günündə kor olaraq həşr edərik. O adam deyər ki: “Ey Rəbbim, mən dünyada gözü görən adam idim, burada niyə kor olaraq dirildim?” Allah belə deyər: “Doğru deyirsən, elə idin. Sənə ayələrim gəldi, amma sən onlara arxa çevirdin. Sən də bu gün belə olacaqsan”.[1] Buradan yola çıxaraq deyirəm ki, əslində Rəbbimizdən gələn hər bir ayə bizim qəlb məsamələrimizdən birini açan ayələrdir, nurdur, işıqdır. Nə qədər çoxunu əxz edə bilsək, hansı ölçüdə mənimsəyə bilsək, gözümüz o qədər kəskin olacaq.

       

      - Hədisi-şəriflərdə qarşımıza çıxan bəzi ifadələr var: “Qəlbində zərrə qədər nifaq olan cənnətə girə bilməz”, başqa bir hədisdə bu ifadə “zərrə miqdarı təkəbbür olan” şəklində keçir. Buradan aydın olur ki, qəlbi olduqca təmiz saxlamaq, pak tutmaq lazımdır. Bunu etmək çətin deyilmi, insan bu çətinliyin öhdəsindən necə gələ bilər?

      - Qurani-Kərimdə buyurulur ki: “Allah heç bir quluna qaldıra bilməyəcəyi yükü yükləməz”.[2] Bu o deməkdir ki, Allah bizdən nəyi istəyirsə, onu edə biləcək gücü vermişdir. Əvvəla, Allahın bizdən nə istədiyini, necə bir qəlb istədiyini bilməliyik. İkincisi, o qəlbi əldə edə bilmək üçün niyyət etməliyik, yəni güclü bir iradə ortaya qoyaraq hədəf təyin etməliyik. Sonra hədəfə fokuslanıb diqqətimizi ora cəmləşdirməliyik. Sonra da hədəfimizə doğru addım-addım irəliləməliyik. Heç bir şey bir anda olmaz. Mühüm olan yola çıxmaqdır. Əsas olan başlamaqdır. Başlamaq bitirməyin yarısıdır, deyirlər. Deyək ki, qəlbimizdə təkəbbür var, paxıllıq var, kin, fəsad var... Hər qəlbdə nə isə nöqsan ola bilər. Əvvəla, bundan qurtulmağa niyyətlənmək, qurtulmaq üçün bəzi vasitələrə əl atmaq, səy göstərmək və səmimi olmaq işin yarısıdır. Düzdür, bu, insan olaraq təkbaşına edə bilməyəcəyimiz çətin bir işdir. Amma Allah bizdən bircə bunu istəyir: siz cəhd edin, səy göstərin, sonrasını Mənə həvalə edin. Ayeyi-kərimədə açıqca ifadə edilir: “Bizim uğrumuzda cəhd göstərənlərə razı olacağımız yolları açarıq”.[3] Mən bu mövzu açılanda bəzən belə bir misal verirəm: bir uşaq düşünün, təzəcə ayaq açıb yeriməyi öyrənir. Divanın üstündə gözəl bir oyuncaq var. O oyuncağı almağı özünə hədəf seçir. İməkləyə-iməkləyə ora gedir. Əlini uzadır, amma əli çatmır. Yıxılır, durur, yenə əlini uzadır, amma çata bilmir. Onu müşahidə edən ata-anası görür ki, uşağın hədəfi o oyuncağı almaqdır. Bu zaman böyüklər nə edər, ya oyuncağı alıb uşağa verir, yaxud da uşağı qaldırıb divanın üstünə qoyurlar ki, oyuncağa əli çatsın. Bizim vəziyyətimiz də bundan fərqsizdir. Biz o gözəlliyə çatmaq üçün səy göstərməliyik. Onu da bilməliyik ki, öz gücümüzlə Ona çatmaq imkansızdır.  Heç birimiz öz qəlbimizi təmizləyib saflaşdıra bilmərik. Qəlbimizdən təkəbbürü söküb ata bilmərik. Həsəddən tamamilə qurtula bilmərik. Amma qurtulmaq üçün səy göstərər, yalvarıb dua edərik. Bunun çarələrini axtararıq, seminarlara gedərik, bir biləndən məsləhət alarıq və s. Nəticənin isə ancaq Allahın rəhməti ilə hasil olacağını unutmamalıyıq. Bunu bildikdən sonra və ümid etdikdən sonra qorxulacaq heç nə yoxdur, Allah öz lütfü ilə qulunu hədəfə çatdırar.

       

      - Maddi qəlbin həkimləri var, kardioloqlar və s. Bəs mənəvi qəlbin həkimləri kimlərdir?

      - Əslində qəlblərin yeganə təbibi Allah-Təaladır. Amma bəzən həkimlərin yanında köməkçiləri olur, xəstəni əməliyyata hazırlamaq və s. kimi işləri görürlər. Allahın belə bir köməkçiyə ehtiyacı yoxdur, bu bənzətmə səhv anlaşılmasın, amma Allah hər işdə bir səbəb-nəticə əlaqəsi qurmuşdur. Yəni hər işə ilahi bir qanun qoyub. İstəsə onu da qaldırıb birbaşa nəticəni xəlq edər, amma normal şərtlər altında hər şey ilahi qanunauyğunluqla gerçəkləşir. Bu nöqtədə Uca Rəbbimiz qullarının qəlblərini təmizləmək üçün əvvəla peyğəmbərlərini vasitəçi olaraq göndərib. Qurani-Kərimdə peyğəmbərlərin vəzifələri sadalanarkən onlardan birinin də “təzkiyə” olduğu ifadə edilir. Təzkiyə etmək arındırmaq, tər-təmiz etmək, saflaşdırmaq, inkişaf etdirib gözəlləşdirmək deməkdir. Peyğəmbərin sağlığında Allah-Təala bu vəzifəni şəxsən peyğəmbərin özünə verir. Həqiqətdə təzkiyə edən Özü olsa da, peyğəmbərini o mövzuda vəkil təyin edir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s) də: “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir”, - buyurur. Peyğəmbərlərin elm mirası var, onu bizim təfsir alimləri, hədis alimləri, fiqh alimləri, kəlam alimləri davam etdirir. Bir də “təzkiyə” varisləri var. Buna “tərbiyə” varisləri də deyə bilərik. Onlar da ariflərimiz, rəbbani alimlərimizdir – mürşidlərimizdir. Tarix boyunca bu, belə davam etmişdir. Adına mənəviyyat ocaqları, təsəvvüf dediyimiz, zöhd, yaxud təqva dediyimiz o ocaqlarda həqiqətən kamil, yetişmiş, püxtələşmiş, baxışı ilə, sözü ilə, qəlbi ilə, halı ilə, duruşu ilə “həzrət insan” deyə biləcəyimiz, ləyaqətli peyğəmbər varisi deyə biləcəyimiz şəxsiyyətlər yetişir. Belə insanların sözü, baxışı qarşısındakına təsir göstərir. Yanında dayananda aldığın müsbət enerji təsir edir. Və sən çox qısa bir müddətdə, bir ustanın yanındaymış kimi, ustanın əlində, ustanın nəzərində o nəticəni əldə edə bilirsən. Belə şəxsiyyətlərə məcazi mənada “təbibul-qulub – qəlblərin təbibi” deyə bilərik.  Amma həqiqi mənada “təbibul-qulub” Allahdır. Çünki şəfanı verən, rəhməti göndərən Odur.

       

      - Dəyərli fikirlərinizi bizimlə bölüşdüyünüz üçün təşəkkür edirik. Son olaraq əlavə etmək istədiyiniz bir şey varmı?

      - Allah-Təala ürəyimizi təmiz etsin. Mənbə təmiz olarsa, oradan təmiz sözlər çıxar. Bu aləmə bir dəfə gəldik, bir daha gəlməyəcəyik. Keçən heç bir günün təkrarı olmayacaq, ömür təqvimi tükənir. Bu dünya məşğuliyyət dünyasıdır. Amma ən əsas məşğuliyyətimiz öz həqiqətimizin arayışında olmaqdır. Niyə yaradıldığımızı dərk etmək və ömrümüzü yaradılış məqsədimizə həsr etmək, bizdən gözlənən və keyfiyyətimizi artıracaq olan budur. Rəbbimiz yolçuluğumuzu xeyirli və asan etsin. Fikirlərimi oxucularla bölüşmək üçün verdiyiniz bu fürsətə görə də bütün “İrfan” ailəsinə təşəkkür edirəm.



      [1] Ta-ha, 124-126

      [2] əl-Bəqərə, 286

      [3] əl-Ənkəbut, 69

       

      • Hits: 22 clicks

      Tecox component by www.teglo.info